Context nedir? Çeviride neden önemlidir?

“Çeviri nasıl yapılır? Çeviri yaparken nelere dikkat edilmeli?” gibi sorulara cevap ararken ya da çeviri ve dilbilim alanında araştırma yaparken en çok karşımıza çıkan kelimelerden biri de “context” kelimesidir. Peki context tam olarak ne anlama geliyor?

Context nedir? – Çeviri ve bağlam ilişkisi

Çeviri, insanoğlunun, başka bir dil veya kültürle temas kurduğu andan beri iletişim ihtiyacını karşılamak için başvurduğu bir araçtır. Ancak çeviride, bir dilden diğerine yalnızca dilsel kodlar aktarılmaz. Kodların yanı sıra, belirli bir yer, zaman, kişi ve konu gibi unsurların bir araya gelerek oluşturduğu bir bağlama (contex) ihtiyaç duyulur.

Daha açıklayıcı bir ifadeyle şöyle diyebiliriz: Çeviri iki dil arasındaki bir aktarımdan ziyade, yine belirli bir kültür çerçevesinde iki dil arasındaki kültürel varlıkların aktarılmasıdır.

Context nedir?

Bağlam (kimi zaman kontekst olarak Türkçeleştirilerek kullanılan “context”), kelime veya cümle gibi anlatıma ait unsurların, kullanıldıkları yere ve zamana göre, kendinden önce ya da sonra gelen unsurlar nedeniyle kazandığı farklı anlam ve değerler bütünü anlamına gelir.

Çeviride bağlam – context nedir ve neden önemlidir?

Konuşma sırasında jest, mimik, ses tonu beden dili gibi dil-dışı iletişim araçları kullanılır. Bununla birlikte konuşma dilinde somut bir durumla birlikte var olan bir bağlam vardır. Dolayısıyla yazı diline aktarılan bu konuşmaların anlamının, bağlamdan bağımsız olarak net bir şekilde ortaya konulması mümkün değildir. Ve uygun bir bağlam olmadan doğru çeviri yapmak ise neredeyse imkansızdır. Bu nedenle dil uzmanlarının, çeviri yaparken üzerinde en fazla durduğu konu bağlamdır.

Genellikle, ek bilgi almadan, bazı konuşmaların anlamını tam olarak veremediğimizi farkederiz. Tercüme yaparken, bağlamın neden bu kadar önemli olduğunu anlamak için aşağıdaki örneğe bir bakalım: 

A- Where is the cheeseburger? – Cheeseburger nerede?

B- She is sitting right by the front door. – “O”,  ön kapının yanında oturuyor.

Sadece bu iki cümleden yola çıkarak, iki kişi arasında geçen diyaloğun konusunu anlayabilir misiniz? Çok yaratıcı biri değilseniz, muhtemelen cevabınız “hayır!” olacak.

Context nedir? Çeviride neden önemlidir?

Olayın bir restoranın mutfağında geçtiğini ve A cümlesinin, başka bir garsona hitap eden bir garson tarafından söylendiğini bilmeden doğru bir tahminde bulunmak pek mümkün değil. Bu bilgiye sahip olduktan sonra, muhtemelen B cümlesindeki “O” ile kastedilen kişinin, ön kapının hemen yanında duran bir müşteri olduğunu anlayabilirsiniz.

İşte, çeviride bağlam da bu amaca hizmet eder: Bir başka örnek daha verecek olursak; bir çeviride “home” yazan bir bölümle karşılaştığınızda; bağlama göre farklı şekillerde müdahale edilmesi gerekecek. Mesela bu bölüm, bir uygulamaya ait menünün seçeneği ise tamamen farklı bir yaklaşım gerektirecek.

Dil konusuna yeniden dönecek olursak; semantik yani anlambilim, okuyucuların kelimelerin anlamını ayrı ayrı anlamalarına yardımcı olur. Fakat bu,  kelimelerin kullanımını gerektiren durumları (yukarıdaki verdiğimiz örnek konuşma gibi) kavramak için çoğu zaman yeterli olmayacak.

Çünkü yazı ve konuşma dilinde, kelimelerin anlamı sadece semantikle açıklanamaz. Aynı zamanda sosyal ve fiziksel koşullar, katılımcıların kimlikleri, tutumları ve inançları, katılımcılar arasındaki ilişkiler gibi birçok farklı bağlamsal faktörlerden de etkilenir. 



Bir cevap yazın